Nijerya'da yıllardır uygulanan litre başına 10 nairalık sabit verginin yerine, içeceğin satış fiyatına bağlı yeni bir sistem getirilmesi planlanıyor. Tasarının yasalaşması için Temsilciler Meclisi ve Cumhurbaşkanı'nın onayı gerekiyor.
Bir ömür boyu ödenecek vergi 154 dolar
Düzenlemeyi destekleyen çevrelerin hesaplamalarına göre, Nijerya'da ortalama bir tüketici yılda yaklaşık 28 litre gazlı içecek tüketiyor.
Önerilen vergi sistemiyle birlikte bir tüketicinin ömür boyu ödeyeceği ek verginin yaklaşık 210 bin naira (154 dolar) seviyesinde olacağı hesaplanıyor.
Vergi savunucuları, bu rakamın ülkedeki diyabet tedavi maliyetleriyle karşılaştırıldığında oldukça düşük kaldığını belirtiyor.
Diyabet tedavisi hızla pahalanıyor
Nijerya Sağlık Bakanlığı verilerine göre ülkede diyabet tedavisinin ortalama yıllık maliyeti son yıllarda ciddi şekilde yükseldi.
Yetkililer, 2011 yılında yaklaşık 60 bin naira (44 dolar) olan yıllık diyabet tedavi maliyetinin 2021 yılında 800 bin nairaya (588 dolar) kadar çıktığını, önümüzdeki yıllarda ise 1 milyon nairanın (735 dolar) üzerine çıkabileceğini belirtiyor.
Ülkede sağlık harcamalarının büyük bölümü vatandaşların cebinden karşılandığı için diyabet ve benzeri kronik hastalıklar aile bütçeleri üzerinde ciddi baskı oluşturuyor.
Şekerli içecekler neden tartışılıyor?
Uzmanlar, şekerli içeceklerin tek başına diyabete neden olmadığını ancak yüksek tüketimin obezite ve Tip 2 diyabet riskini artıran önemli faktörlerden biri olduğunu belirtiyor.
Diyabet riskinde genetik yatkınlık, hareketsiz yaşam, fazla kilo ve genel beslenme alışkanlıkları da önemli rol oynuyor.
Bu nedenle birçok ülke, şekerli içecek tüketimini azaltmak amacıyla özel vergi uygulamalarına yöneliyor.
Güney Afrika örneği dikkat çekiyor
Şeker vergisini savunanların en sık verdiği örneklerden biri Güney Afrika. 2018 yılında uygulamaya alınan şeker vergisinin ardından yapılan araştırmalar, vergilendirilen içeceklerin satın alınmasında yaklaşık yüzde 29 düşüş yaşandığını gösterdi.
Aynı dönemde bu içeceklerden alınan şeker miktarında ise yüzde 50'nin üzerinde azalma tespit edildi.
Sağlık otoriteleri, bu tür vergilerin tek başına çözüm olmadığını ancak tüketim alışkanlıklarını değiştirmede etkili araçlardan biri olduğunu vurguluyor.
Üreticiler vergiye karşı çıkıyor
Nijerya'da içecek üreticileri ve sektör temsilcileri ise düzenlemeye karşı çıkıyor.
Üreticiler, yeni verginin maliyetleri artıracağını, tüketimi azaltacağını ve sektörde istihdam kayıplarına yol açabileceğini savunuyor.
Özellikle şeker sektörüne yapılan milyarlarca dolarlık yatırımların olumsuz etkilenebileceği belirtiliyor.
Türkiye'de de gündemde
Türkiye'de de son yıllarda obezite ve diyabet oranlarındaki artış nedeniyle şekerli içeceklere yönelik yeni vergi ve düzenleme önerileri zaman zaman gündeme geliyor.
Nijerya'daki tartışma, şekerli içecek vergilerinin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda halk sağlığı, tarım ve gıda sanayisini ilgilendiren çok boyutlu bir konu olduğunu bir kez daha ortaya koydu.
Şekerli içecek vergisi nedir?
Şekerli içecek vergisi; gazlı içecekler, enerji içecekleri ve yüksek miktarda ilave şeker içeren bazı ürünlere uygulanan özel vergiyi ifade ediyor. Amaç, tüketimi azaltmak ve halk sağlığını korumak.
Şekerli içecekler diyabet yapar mı?
Bilimsel çalışmalar, düzenli ve yüksek miktarda şekerli içecek tüketiminin Tip 2 diyabet ve obezite riskini artırabildiğini gösteriyor. Ancak diyabetin tek nedeni şekerli içecekler değil; genetik faktörler, yaşam tarzı ve genel beslenme alışkanlıkları da hastalığın gelişiminde rol oynuyor.
Dünyada hangi ülkeler şeker vergisi uyguluyor?
İngiltere, Güney Afrika, Meksika, Fransa ve bazı ABD eyaletleri dahil çok sayıda ülke şekerli içeceklere yönelik özel vergi uyguluyor. Bu uygulamaların temel amacı, yüksek şeker tüketimini azaltmak ve üreticileri daha düşük şekerli ürünler geliştirmeye teşvik etmek.
