Resmi Gazete'nin 4 Temmuz 2026 tarihli sayısında yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı'na göre, 11 Ocak 2027 - 31 Mayıs 2027 tarihleri arasında gerçekleştirilecek ithalatlarda, yağlık ayçiçeği tohumu için uygulanan yüzde 27'lik gümrük vergisi sıfırlanırken, ham ayçiçeği yağında uygulanan yüzde 36'lık vergi ise yüzde 20'ye düşürülecek.
Karar kapsamında, 1 milyon 250 bin ton yağlık ayçiçeği tohumu veya bunun karşılığı 500 bin ton ham ayçiçeği yağı için tarife kontenjanı uygulanacak.
İthalat hakkı yerli ürün alan sanayiciye verilecek
Resmi Gazete'de yayımlanan uygulama tebliğine göre, düşük vergili ithalat hakkından öncelikli olarak 1 Temmuz 2026 ile 30 Kasım 2026 tarihleri arasında yerli üreticiden yağlık ayçiçeği satın alan ham veya rafine ayçiçeği yağı üreticileri yararlanabilecek.
Tarife kontenjanından yararlanmak isteyen firmalar, 1-15 Aralık 2026 tarihleri arasında e-Devlet veya Ticaret Bakanlığı'nın internet sitesi üzerinden başvuruda bulunabilecek.
İthalat işlemleri, Ticaret Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenecek ithal lisansları kapsamında gerçekleştirilecek. Verilen lisanslar üçüncü kişilere devredilemeyecek.
Çiftçiler hasat öncesi karara tepki gösterdi
Kararın açıklanmasının ardından sosyal medyada çok sayıda ayçiçeği üreticisi, hasat öncesi alınan ithalat kararının iç piyasada fiyatları baskılayacağı gerekçesiyle tepki gösterdi.
Üreticiler, özellikle Trakya ve İç Anadolu bölgelerinde başlayacak ayçiçeği hasadı öncesinde açıklanan düşük gümrüklü ithalat uygulamasının, üreticinin pazarlık gücünü azaltabileceğini savunuyor.
Sosyal medya platformlarında yapılan paylaşımlarda, "Hasat gelmeden ithalat açıklanıyor", "Çiftçi ürününü satamadan fiyat baskılanıyor" ve "Üretim yerine ithalat teşvik ediliyor" yorumları öne çıktı.
Ticaret Bakanlığı: Amaç üretimi teşvik etmek
Ticaret Bakanlığı ise kararın ardından yaptığı açıklamada, uygulamanın temel amacının üreticiyi korurken arz güvenliğini sağlamak olduğunu belirtti.
Bakanlık açıklamasında, piyasaların doğru yönlendirilmesi, spekülatif fiyat hareketlerinin önlenmesi, temel gıda ürünlerinde arz güvenliğinin sağlanması ve üretici ile tüketici refahının birlikte gözetilmesinin hedeflendiği ifade edildi.
Açıklamada şu değerlendirmeye yer verildi: "Türkiye'nin üretiminin tüketimi karşılamada yetersiz kaldığı yağlık ayçiçeği tohumunda üretimin teşviki hedeflenmektedir. Son iki sezonda uygulanan tarife kontenjanları sayesinde hem çiftçinin ürününü en iyi şekilde değerlendirmesi hem de sanayicinin ihtiyaç duyduğu hammaddeye uygun maliyetle ulaşması sağlanmıştır."
Türkiye ayçiçeğinde dışa bağımlı
Türkiye, kişi başına ayçiçeği yağı tüketiminde dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer alırken, yerli üretim toplam tüketimi karşılamaya yetmiyor.
Bu nedenle Türkiye her yıl önemli miktarda yağlık ayçiçeği tohumu, ham ayçiçeği yağı ithal ediyor.
Son yıllarda özellikle Rusya, Ukrayna ve Karadeniz havzasındaki üretim gelişmeleri, Türkiye'nin ayçiçeği piyasası üzerinde belirleyici rol oynuyor.
Tartışma yeniden alevlendi
Tarife kontenjanı uygulaması son yıllarda düzenli olarak uygulanıyor olsa da, kararın hasat öncesinde açıklanması, üretici kesim ile sanayi kesimi arasındaki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.
Üreticiler, ithalat kararlarının iç piyasada fiyatları aşağı çektiğini savunurken, sanayiciler ise iç üretimin talebi karşılamadığı dönemlerde uygun maliyetli hammaddeye erişimin zorunlu olduğunu belirtiyor.
Böylece, Türkiye tarımının kronik tartışma başlıklarından biri olan "üreticiyi koruma ile tüketici fiyatlarını dengeleme" ikilemi, ayçiçeği piyasasında bir kez daha gündeme gelmiş oldu.
