Macaristan’da 20. yüzyılın başından bu yana en düşük yaz yağışı kaydedilirken, ülke 2024’ten sonraki en sıcak ikinci yazını yaşadı. Kuraklık özellikle mısır üretiminde ciddi kayba yol açtı. Akaryakıt ve gübre maliyetlerindeki artış da tarımsal üretim üzerindeki baskıyı büyüttü.
Macaristan Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Zoltan Kurali, bu gelişmelerin gelecek yıl gıda enflasyonunu yükseltebileceğini belirterek iklim riski senaryolarının para politikası çerçevesine eklenmesinin değerlendirildiğini açıkladı.
Kuraklık enflasyonu nasıl etkiliyor?
Yağış azalması ve aşırı sıcaklıklar, buğday, mısır, sebze ve meyvede verimi düşürebiliyor. Ürün arzındaki azalma önce tarla ve toptancı fiyatlarına, ardından market fiyatlarına yansıyor. Mısır gibi yem hammaddelerinde yaşanan kayıplar ise et, süt ve yumurtanın üretim maliyetini artırabiliyor.
Kuraklık sırasında sulama ve enerji ihtiyacının yükselmesi de maliyet baskısı yaratıyor. Aynı dönemde gübre, akaryakıt veya nakliye fiyatlarının artması, iklim kaynaklı etkinin gıda zincirinin farklı aşamalarına yayılmasına neden olabiliyor.
Gıdanın tüketici enflasyonu içindeki ağırlığı, bu değişimlerin merkez bankalarının genel enflasyon tahminlerini de etkilemesi sonucunu doğuruyor.
Tahminlerde kalıcı veya beklenenden güçlü bir artış görülmesi, faiz indirimlerinin zamanlaması dahil para politikası kararlarında dikkate alınan göstergeler arasında yer alıyor.
Bununla birlikte merkez bankaları yağışı veya tarımsal üretimi faizle doğrudan değiştiremiyor; fiyat artışının diğer ürünlere, ücretlere ve enflasyon beklentilerine yayılıp yayılmadığını izliyor.
Türkiye’de don ve kuraklık tahminlere giriyor
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası da hava koşullarının tarımsal üretim üzerindeki etkisini gıda enflasyonu görünümünde değerlendiriyor.
Geçen yıl yaşanan zirai don, özellikle meyve üretimi ve işlenmemiş gıda fiyatları bakımından enflasyon tahminlerindeki yukarı yönlü riskler arasında gösterildi. Kuraklık, rekolte gelişmeleri ve tarımsal emtia fiyatları da TCMB’nin gıda fiyatlarına ilişkin değerlendirmelerinde yer alıyor.
Macaristan’ın üzerinde çalıştığı model ise belirli bir don veya kuraklık olayının güncel fiyatlara etkisini hesaplamanın ötesinde, farklı iklim senaryolarını para politikası çerçevesinin kalıcı bir parçası haline getirmeyi amaçlıyor.
Avrupa hava verilerini fiyat modeliyle birleştiriyor
Avrupa Merkez Bankası, sıcaklık ve yağış verilerini tarımsal emtia, enerji ve üretici fiyatlarıyla birlikte işlenmemiş gıda enflasyonu modellerinde kullanıyor. ECB’nin hesabına göre 2025 yazındaki sıcaklıklar, Euro Bölgesi’nde işlenmemiş gıda fiyatlarını bir yıllık dönemde 0,4 ila 0,7 puan artırdı.
İngiltere Merkez Bankası da kuraklık ve güçlü El Niño ihtimalini gıda fiyatları için yukarı yönlü risk olarak izliyor. Bankanın Temmuz 2026 raporunda aşırı hava olaylarının büyük tarım ihracatçılarındaki üretimi azaltabileceği ve İngiltere’de gıda enflasyonunu gecikmeli olarak yükseltebileceği belirtildi.
