Trabzon'un geçmişi 1800'lü yıllara uzanan yöresel dondurması, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 17 Eylül 2026 tarihinde coğrafi işaretle tescillendi. Tescil, 1 Ekim tarihli Resmi Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Bülteni'nde yayımlandı.
Türk Patent ve Marka Kurumu Böylece Türkiye'nin coğrafi işaretle tescillenmiş dondurmaları arasına Trabzon Dondurması da katıldı. Daha önce Maraş Dondurması 18 Nisan 2018'de, Görele Dondurması ise 21 Haziran 2019'da mahreç işareti olarak tescillenmişti.
100 litre sütten yaklaşık 60 kilo dondurma
Trabzon Dondurmasını ilginç kılan ayrıntılardan biri tescilli üretim reçetesi.
Yaklaşık 60 kilogram dondurma üretiminde 100 litre inek sütü, 6-10 kilogram beyaz şeker ve 450-550 gram salep kullanılıyor.
Trabzon dondrumasına 5 saat kaynatma şartı
Üretim süreci de oldukça uzun. Süt sürekli karıştırılarak ısıtılıyor ve yaklaşık bir saatte kaynamaya başlıyor. Şeker ilave edildikten sonra yaklaşık iki saat daha kaynatılıyor. Salep ise topaklanmaması için önce şekerle karıştırılıyor ve ardından süt-şeker karışımına yavaş yavaş ekleniyor.
Toplamda yaklaşık 5 saatlik kaynatmanın ardından kıvamlı dondurma karışımı elde ediliyor.
Uzun ısıl işlem Trabzon Dondurmasının üretim tekniğinin dikkat çekici taraflarından biri. Diğer dondurmalar da üretim sırasında ısıl işlem görebildiğinden, Trabzon Dondurması için “pişirilen dondurma” yerine “uzun süre kaynatılarak hazırlanan dondurma” tanımı daha doğru.
Adı sade ama rengi karamel
Trabzon'da ürünün bir diğer adı “Trabzon Sadesi.” Ancak görünümü klasik beyaz sade dondurmadan farklı.
Tescil belgesinde Trabzon Dondurması; şekerli, nispeten karamel renginde ve karamelimsi tada sahip bir ürün olarak tanımlanıyor.
Hazırlanan karışım dinlendirildikten sonra donduruluyor. İç sıcaklığı genellikle yaklaşık eksi 6 dereceye düşürülüyor, ardından eksi 40 derece ve altındaki sıcaklıklarda şoklanııyor.
Maraş, Görele ve Trabzon: Üçünün reçetesi farklı
Türkiye'nin coğrafi işaretli üç dondurmasının en dikkat çekici özelliği aynı ürün grubunda bulunmalarına rağmen farklı üretim geleneklerine sahip olmaları.
Maraş dondurması, Kahramanmaraş yöresinde yetişen bitkilerle beslenen keçilerin sütü ve salep kullanılmasıyla öne çıkıyor. TÜRKPATENT'in tescil belgesinde de keçi sütü ve salep ürünün ayırt edici unsurları arasında gösteriliyor.
Görele dondurması ise yüzde 3 yağlı pastörize inek sütü, salep, beyaz şeker ve suyun yanı sıra oldukça farklı bir bileşen içeriyor: meyan kökü özütü. Yaklaşık 200 yıllık geçmişe sahip ürün, 2019 yılında tescillenmiş durumda.
Trabzon dondurmasında ise inek sütü, şeker ve salep kullanılıyor; uzun kaynatma süreci, karamelimsi renk ve tat öne çıkıyor.
Sütün Trabzon'dan gelmesi zorunlu değil
Trabzon dondurmasının tescilindeki ilginç ayrıntılardan biri de sütün kaynağı. İnek sütünün tercihen Trabzon'dan temin edilmesi belirtiliyor ancak bu bir zorunluluk değil..
Buna karşılık tescilli Trabzon dondurmasının bütün üretim aşamalarının Trabzon ili içerisinde yapılması gerekiyor.
Ürünün geçmişi de Akçaabat'a dayanıyor. 1800'lü yıllarda yapılmaya başlanan dondurma, soğutucuların olmadığı dönemde köylerden getirilen ve kuyularda muhafaza edilen kar kullanılarak hazırlanıyordu.
Trabzon'un coğrafi işaretli yemekleri neler?
Trabzon Dondurmasının tesciliyle kentin coğrafi işaretli ürün sayısı da 16'ya yükseldi. Akçaabat Köftesi, Hamsiköy Sütlacı, Sürmene Pidesi, Tonya Tereyağı, Trabzon Kuymağı, Vakfıkebir Ekmeği ve Vakfıkebir Külek Peyniri kentin diğer tescilli lezzetleri arasında bulunuyor.
