Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliği, 14 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı. Yeni yönetmelikle 10 aroma verici maddenin 31 Aralık 2026’dan sonra piyasaya sunulması, gıda üretiminde kullanılması ve ithal edilmesi yasaklandı.
Ancak Gıda Bülteni’nin yönetmelik ile Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) değerlendirmeleri üzerinde yaptığı inceleme, aynı kimyasal gruptaki beş aroma maddesi arasında farklı bir uygulamaya gidildiğini gösterdi.
Kakao aromasını veren üç madde neden yasaklandı?
Yasak listesinde yer alan FL 05.100, FL 05.175 ve FL 05.222, kakao, çikolata, kavrulmuş ürün, fırıncılık ve benzeri aromaların oluşturulmasında kullanılabilen kimyasal aroma maddeleri arasında bulunuyor.
Bu üç madde; “alfa-beta doymamış aldehitler” olarak adlandırılan beş maddelik bir grupta incelendi. Bu kimyasal yapı, maddelerin hücrelerin genetik materyali üzerinde istenmeyen etki oluşturup oluşturmadığının araştırılmasını gerektiriyor.
GIDA AROMALARI HÜCRE HASARI ENDİŞESİYLE YASAKLANDI
EFSA’nın 2022’deki değerlendirmesinde, bu gruptaki maddelerin hücre bölünmesi sırasında kromozomların hatalı dağılmasına yol açma ihtimali mevcut verilerle tamamen dışlanamadı.
“Anöjenisite” olarak tanımlanan bu etki, genetik hasar bakımından araştırılması gereken bir tehlike anlamına geliyor.
EFSA’nın istediği ilave güvenilirlik verileri FL 05.100, FL 05.175 ve FL 05.222 için sunulmadı; bu maddelere ilişkin değerlendirmeyi destekleyen başvurular da sürdürülmedi.
Böylece güvenilirlik konusundaki soru işaretleri giderilemedi ve üç madde izin verilen aroma vericiler listesinden çıkarıldı.
İki kakao aromasının kullanımına neden devam edilecek?
Aynı gruptaki FL 05.062 kodlu 2-fenilkrotonaldehit ile FL 05.099 kodlu 5-metil-2-fenilheks-2-enal için ise sektör tarafından yeni deney sonuçları sunuldu.
Kakao, çikolata ve kavrulmuş ürünleri çağrıştıran aromalara sahip bu iki madde tamamen serbest bırakılmadı. Kullanabilecekleri gıda kategorileri ve her kategori için azami miktarlar yönetmeliğin ekinde ayrı ayrı belirlendi.
EFSA’nın 2026 değerlendirmesinde FL 05.099 açısından genotoksisite endişesi bulunmadığı sonucuna varıldı. FL 05.062 için de kullanım miktarı 2 mg/kg veya 2 mg/L’yi aşmadığı sürece anöjenisite endişesi oluşmayacağı bildirildi. Bu nedenle iki madde yasaklanmak yerine aromalı süt ürünleri, çikolata, şekerleme, dondurma, fırıncılık ürünleri, bazı içecek ve soslar gibi belirli kategorilerde farklı üst sınırlarla kullanılabilecek.
Bu düzenleme ürün bazında “özel izin” anlamına gelmiyor. Üretici, yalnızca yönetmelikte belirtilen ürün kategorisine ve miktar sınırına uyması halinde bu maddeleri kullanabilecek.
Böcek kaynaklı aroma yasağı karmini kapsamıyor
Yeni yönetmelikle domuz ve böcek kaynaklı aroma vericilerin, aroma verme özelliği taşıyan bileşenlerin ve bunların üretildiği kaynak materyallerin gıdalarda kullanılması yasaklandı.
Ancak bu hüküm, böceklerden elde edilen bütün gıda katkı maddelerinin yasaklandığı anlamına gelmiyor.
Koşineal böceğinden elde edilen ve kırmızı renk vermek amacıyla kullanılan karmin/E120 bir aroma verici değil, renklendirici olarak sınıflandırılıyor.
Şekerleme, süt ürünü ve içeceklerde kullanılabilen karmin, Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği’ne tabi olduğu için yeni aroma yasağının kapsamına girmiyor.
Benzer şekilde lak böceğinin salgısından elde edilen şellak/E904 de aroma değil; parlatıcı ve kaplama maddesi olarak değerlendiriliyor.
Yasaklı aromalar 2027’de de raflarda
Yasaklanan 10 FL kodlu aroma maddesi için son tarih 31 Aralık 2026 olarak belirlendi. Ancak bu tarihten önce piyasaya sunulan gıdalar raf ömürlerinin sonuna kadar satılabilecek. Daha önce üretilmiş bazı aroma karışımlarının da kendi raf ömürleri boyunca gıda üretiminde kullanılmasına izin verilecek.
Dolayısıyla yasak kapsamındaki maddeleri içeren bazı uzun raf ömürlü ürünler 2027 yılında da tüketiciye sunulabilecek.
Tütsü aromalı et ve peynirler 2028’e kadar üretilebilecek
Tütsü aromalarında ise farklı bir mevzuat takvimi uygulanıyor. EFSA’nın güvenilirliklerini yeterli bulmadığı SF-001 ile SF-010 arasındaki 10 birincil tütsü aroma vericisi, Avrupa Birliği izin listesinden çıkarıldı.
Türkiye’de et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri, peynir, işlenmiş balıkçılık ürünleri ve balık yumurtasında kullanılacak bu tütsü aromalarının ithalatı ve işletmeler arası satışı 1 Ekim 2027’ye kadar sürebilecek. Bu aromaları içeren gıdaların üretimi, ithalatı ve piyasaya sunulması için belirlenen son tarih ise 1 Haziran 2028.
Bu tarihten önce raflara çıkan ürünler de raf ömürleri sona erene kadar satılabilecek. Dolayısıyla tütsü aromaları yasaklanmış olsa da bu aromaları içeren bazı et, peynir ve balık ürünleri 2028’in ortasına kadar üretilebilecek ve daha sonra da raf ömürleri boyunca piyasada kalabilecek.
