Şeker tüketimini azaltmak isteyenlerin yöneldiği “şekersiz” ve “düşük kalorili” ürünler her zaman düşünüldüğü kadar basit olmayabilir. ABD'deki St. Louis'deki Washington Üniversitesi'nden araştırmacıların yaptığı yeni çalışma, özellikle sorbitol adı verilen bir şeker alkolünün vücutta nasıl işlendiğine ilişkin dikkat çekici bulgular ortaya koydu.
Science Signaling dergisinde yayımlanan araştırmada, sorbitolün yalnızca bağırsaklarda kalmadığı, uygun koşullarda karaciğere ulaşabildiği ve burada fruktozla bağlantılı bir metabolik dönüşüme girebildiği gösterildi.
Sorbitol nedir, neden gıdalara ekleniyor?
Sorbitol, şeker alkolleri (polioller) olarak adlandırılan bir gruba ait tatlandırıcı. Normal şekere göre daha düşük kalorili olması ve kan şekerini daha sınırlı etkilemesi nedeniyle özellikle şekersiz ürünlerde kullanılır.
Sorbitol, Avrupa Birliği'nde E420 koduyla da etiketlerde yer alabilir. EFSA'nın güncel bilgilerinde E420 sorbitoller arasında yer alıyor ve bu grubun güvenlilik değerlendirmesinin yeniden ele alındığı belirtiliyor.
Sorbitol yalnızca fabrikada üretilen bir katkı maddesi de değil. Bazı meyvelerde doğal olarak da bulunabiliyor.
Sorbitol hangi gıda ürünlerinde bulunuyor?
Sorbitol özellikle şekersiz veya düşük şekerli ürünlerde karşımıza çıkabiliyor.
Etiketlerde şu ürün gruplarında sorbitole rastlamak mümkün:
- Şekersiz sakızlar
- Şekersiz şekerlemeler
- Pastil ve naneli şekerler
- Bazı çikolata ve tatlı ürünleri
- Şekersiz bisküvi ve kurabiyeler
- Düşük kalorili tatlılar
- Bazı protein ve spor barları
- Bazı fırıncılık ürünleri
- Diyet ve düşük kalorili ürünler
FDA da sorbitolü; şekersiz şekerlemeler, kurabiyeler ve sakızlarda kullanılan şeker alkollerinden biri olarak tanımlıyor.
Bu nedenle yalnızca ürünün ön yüzündeki “şekersiz”, “şeker ilavesiz” veya “düşük kalorili” ifadelerine bakmak yerine içindekiler listesini kontrol etmek önem taşıyor.
sorbitol vücutta nelere sebep oluyor?
Washington Üniversitesi ekibi, sorbitolün vücutta nasıl hareket ettiğini incelemek için zebra balıkları üzerinde deneyler gerçekleştirdi.
Araştırmacılara göre bağırsaklarda bulunan bazı bakteriler sorbitolü parçalayabiliyor. Özellikle bazı Aeromonas bakterilerinin sorbitolü kullanarak daha zararsız yan ürünlere dönüştürebildiği belirlendi.
Ancak bağırsaklarda bu bakterilerin yeterince bulunmaması veya sorbitol miktarının bakterilerin işleyebileceğinden fazla olması durumunda farklı bir tablo ortaya çıkabiliyor.
Bu durumda sorbitol bağırsaklardan geçerek karaciğere ulaşabiliyor.
“Şekersiz” yazıyorsa güvenli mi?
Bir ürünün “şekersiz” olması, o ürünün otomatik olarak sağlıklı veya sınırsız tüketilebileceği anlamına gelmez.
Şekersiz ürünlerde şeker yerine sorbitol, ksilitol, maltitol, mannitol, eritritol veya başka tatlandırıcılar kullanılabilir. Ayrıca ürünün şeker içermemesi, kalorisinin, yağının, karbonhidratının veya toplam enerji değerinin düşük olduğu anlamına da gelmez.
FDA da şeker alkolleri içeren “şekersiz” ürünlerin normal ürünlerle karşılaştırılırken yalnızca şeker miktarına değil, toplam kalori ve diğer besin değerlerine bakılması gerektiğini belirtiyor.
Dolayısıyla markette “şekersiz” ibaresini gördüğünüzde ürünü doğrudan sağlıklı kategorisine koymak yerine içindekiler ve besin değerleri tablosunu birlikte değerlendirmek gerekiyor.
Etiket okumadan “şekersiz” ürün almayın
Uzmanların tüketiciler açısından verdiği en önemli mesajlardan biri burada ortaya çıkıyor: Ürünün ön yüzündeki iddiadan çok arka yüzündeki içerik listesine bakın.
Sorbitol etikette genellikle “sorbitol” adıyla veya E420 koduyla karşınıza çıkabilir. EFSA'ya göre gıdalarda kullanılan katkı maddeleri içerik listesinde işlevleriyle birlikte adı veya E numarasıyla belirtilmek zorunda.
Etiket okurken özellikle şu ifadeleri kontrol edin:
Sorbitol – E420
Ksilitol – E967
Maltitol – E965
Mannitol – E421
İzomalt – E953
Eritritol – E968
Bunların tamamı aynı madde değildir ve vücutta aynı şekilde davranmaz. Bu nedenle “şeker yoksa sorun yok” şeklinde genelleme yapmak doğru değil.
