Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan açıklamada, son dönemde sosyal medya ve internet ortamında orman gülü çiçeklerinin reçel ve benzeri ürünlerde kullanıldığına ilişkin paylaşımların artması üzerine vatandaşların bilgilendirilmesi amacıyla açıklama yapılmasına ihtiyaç duyulduğu ifade edildi.
Bakanlık: Doğal olması güvenli olduğu anlamına gelmez
Açıklamada, doğada kendiliğinden yetişen bitkilerin veya geleneksel olarak bilinen ürünlerin otomatik olarak güvenli kabul edilemeyeceği vurgulandı.
Bakanlık, "Bir bitkinin doğal ortamda yetişmesi, yöresel olarak bilinmesi veya geleneksel adlarla anılması tek başına o bitkinin gıda olarak güvenilir şekilde kullanılabileceği anlamına gelmemektedir" ifadelerine yer verdi.
Grayanotoksin uyarısı
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın açıklamasında Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi'nin (EFSA) grayanotoksinlere ilişkin bilimsel değerlendirmelerine de atıfta bulunuldu.
Buna göre bazı Rhododendron türleri doğal olarak "grayanotoksin" adı verilen toksik bileşikler içeriyor. Bu toksinler bitkinin nektarı ve çeşitli kısımları aracılığıyla bal, reçel veya bitkisel preparatlar gibi ürünlere geçebiliyor.
Bakanlığa göre grayanotoksinlerin ağız yoluyla alınması halinde etkiler tüketilen miktara ve kişinin sağlık durumuna göre değişiklik gösterebiliyor.
Açıklamada görülebilecek belirtiler arasında; baş dönmesi, tansiyon düşüklüğü, kalp atımında yavaşlama yer aldı.
Akademik çalışmalar ne söylüyor?
Orman gülü ve grayanotoksinler üzerine yapılan bilimsel çalışmalar, özellikle kalp ve sinir sistemi üzerindeki etkiler nedeniyle dikkat çekiyor.
Food and Chemical Toxicology dergisinde yayımlanan çalışmalarda grayanotoksin içeren bitkilerden veya bu bitkilerden elde edilen ürünlerden kaynaklanan zehirlenmelerde en sık görülen bulguların bradikardi (kalp atımında yavaşlama), hipotansiyon (düşük tansiyon), baş dönmesi ve mide-bağırsak şikayetleri olduğu bildirildi.
Journal of Ethnopharmacology'de yayımlanan derleme çalışmalarında ise grayanotoksinlerin hücre zarlarındaki sodyum kanallarını etkileyerek sinir ve kalp kası hücrelerinin normal çalışma düzenini bozabildiği belirtildi. Araştırmacılar, bu nedenle kalp ritminde düzensizlikler ortaya çıkabileceğine dikkat çekiyor.
Toksikoloji literatüründe yer alan bazı vakalarda grayanotoksin maruziyeti sonrası ciddi ritim bozuklukları, bayılma ve hastane tedavisi gerektiren tabloların görüldüğü de kaydediliyor.
“Deli bal” vakalarıyla benzer risk
Karadeniz Bölgesi'nde zaman zaman gündeme gelen "deli bal" zehirlenmelerinin de aynı toksin grubuyla ilişkili olduğu biliniyor.
Uzmanlara göre Rhododendron türlerinin nektarından üretilen bazı ballarda bulunan grayanotoksinler ile bitkinin çiçeklerinde bulunan toksinler benzer etki mekanizmasına sahip.
Bu nedenle orman gülü çiçeklerinden hazırlanan reçel, şurup veya benzeri ürünlerin güvenli olduğu varsayımıyla tüketilmemesi gerektiği belirtiliyor.
Bilimsel değerlendirme yapılmadan kullanılamıyor
Tarım ve Orman Bakanlığı, gıda olarak kullanılabilecek bitkilerin Bakanlık bünyesinde faaliyet gösteren Gıda Olarak Kullanılabilecek Bitkiler Komisyonu tarafından bilimsel değerlendirmeler sonucunda belirlendiğini hatırlattı.
Komisyonun, takviye edici gıdalarda veya doğrudan gıda olarak kullanılması planlanan bitkilerin insan sağlığı açısından güvenliğini değerlendirdiği belirtilirken, vatandaşların sosyal medyada yer alan paylaşımlara dayanarak doğal bitkilerden hazırlanan ürünleri tüketirken dikkatli olmaları gerektiği vurgulandı.
Uzmanlar ise özellikle çocuklar, yaşlılar, kalp-damar hastaları ve düzenli ilaç kullanan bireylerin grayanotoksin içerebilecek ürünlerden uzak durmasının önemine dikkat çekiyor.
