Nöroloji, Nöroşirürji ve Psikiyatri Dergisi’nde yayımlanan araştırmada, Akdeniz tipi beslenme ile tansiyon kontrolünü hedefleyen DASH beslenme yaklaşımının özelliklerini bir araya getiren MIND diyetinin beyin yaşlanmasıyla ilişkisi incelendi.
Araştırmada MIND diyetini daha yakından takip eden kişilerde zaman içinde daha yavaş beyin dokusu kaybı görüldü. Özellikle gri madde hacmindeki azalma ile beyin içindeki sıvı dolu boşlukların, yani ventriküllerin genişlemesinin daha yavaş olduğu belirlendi.
MIND diyeti nedir, hangi besinleri içeriyor?
MIND, İngilizce adıyla “Mediterranean-DASH Diet Intervention for Neurodegenerative Delay”, yani nörodejeneratif hastalıkların geciktirilmesini hedefleyen Akdeniz-DASH beslenme modelinin kısaltması.
Beslenme düzeninde başta yeşil yapraklı sebzeler olmak üzere sebzeler, meyveler, kuruyemişler, tam tahıllar, balık, baklagiller, zeytinyağı ve kümes hayvanları öne çıkıyor.
Buna karşılık tereyağı ve margarin, peynir, kırmızı et, hamur işleri ve tatlılar ile kızarmış fast food ürünlerinin daha sınırlı tüketilmesi öneriliyor.
MIND diyeti daha önce yapılan araştırmalarda da bilişsel sağlıkla ilişkilendirilmişti. Yeni araştırmada ise bu beslenme modelinin beynin yapısında yaşla birlikte meydana gelen değişikliklerle ilişkisi ele alındı.
1.647 yetişkin yıllarca takip edildi
Araştırma, uzun süredir devam eden Framingham Kalp Çalışması Yavruları Kohortu kapsamında gerçekleştirildi. Çalışmaya başlangıçta ortalama 60 yaşında olan 1.647 orta yaşlı ve yaşlı yetişkin dahil edildi.
Katılımcıların sağlık durumları belirli aralıklarla değerlendirildi. Beyin yapısındaki değişiklikleri takip etmek amacıyla 1999 yılından itibaren farklı dönemlerde beyin MR’ları çekildi.
Araştırmaya dahil edilen kişilerin beslenme alışkanlıkları ise gıda tüketim sıklığı anketleriyle değerlendirildi. Katılımcıların 1999-2019 yılları arasında en az iki beyin MR değerlendirmesinin bulunması ve ilk MR sırasında inme ya da demans bulgusu taşımaması şartı arandı.
Katılımcıların MIND diyeti puanı 15 üzerinden değerlendirilirken ortalama puan 7’nin biraz altında kaldı.
MIND diyetine uyanlarda beyin sağlıklı mı?
Yaklaşık 12 yıllık takip süresinde katılımcıların beyinlerinde yaşlanmayla birlikte beklenen değişiklikler görüldü. Toplam beyin hacmi, gri madde, beyaz madde ve hipokampus hacminde azalma meydana gelirken, beyin içindeki ventriküllerin hacminde artış gözlendi.
Ancak MIND diyetine daha yüksek düzeyde bağlı olan kişilerde gri madde kaybının daha yavaş olduğu belirlendi.
Araştırmaya göre MIND diyet puanındaki her 3 puanlık artış, yılda 0,279 santimetreküplük daha yavaş gri madde kaybıyla ilişkiliydi. Araştırmacılar bu farkın yaşa bağlı gri madde kaybında yaklaşık yüzde 20 daha az düşüşe ve yaklaşık 2,5 yıllık gecikmiş beyin yaşlanmasına denk geldiğini belirtti.
Beyin içindeki ventriküllerdeki genişleme de MIND diyetine daha yüksek uyum gösteren kişilerde daha yavaş gerçekleşti. Bu farkın yaklaşık bir yıllık gecikmiş beyin yaşlanmasına karşılık geldiği hesaplandı.
Hangi meyveler beyin sağlığına iyi geliyor?
Araştırmada MIND diyetindeki bazı besinlerin beyin yapısındaki değişikliklerle daha güçlü ilişkiler gösterdiği görüldü.
Daha fazla meyve tüketimi, beyin içindeki ventriküllerin daha yavaş genişlemesiyle ilişkilendirildi. Kümes hayvanı tüketimi ise hem gri madde kaybının hem de ventrikül genişlemesinin daha yavaş olmasıyla bağlantılı bulundu.
Araştırmacılar özellikle çilek gibi antioksidan bileşikler açısından zengin meyvelerin ve kaliteli protein kaynaklarının beyin dokusu açısından olumlu etkiler gösterebileceğini belirtti.
Tatlı ve fast food tüketimi beyne zaralı mı?
Araştırmada bazı besinlerle daha hızlı beyin dokusu kaybı arasında da ilişki tespit edildi.
Daha fazla tatlı tüketimi, beyin içindeki ventriküllerin daha hızlı genişlemesi ve hipokampus hacminde daha fazla azalma ile ilişkilendirildi.
Kızarmış fast food tüketiminin daha fazla olması da hipokampus hacmindeki daha büyük düşüşle bağlantılı bulundu.
Araştırmacılar, kızarmış fast food ürünlerinde yüksek miktarda bulunabilen sağlıksız yağların ve bazı bileşiklerin inflamasyon ve damar hasarıyla ilişkili olabileceğine dikkat çekti.
Tam tahıllar ve peynir şaşırttı
Araştırmada MIND diyetinin bütün bileşenleri beklenen yönde sonuç vermedi.
Daha fazla tam tahıl tüketimi, gri madde ve hipokampus hacminde daha hızlı düşüş ve ventriküllerde daha hızlı genişleme ile ilişkilendirildi.
Peynir tüketiminde ise bunun tersi bir tablo ortaya çıktı. Daha fazla peynir tüketen kişilerde gri madde ve hipokampus hacmindeki kaybın daha yavaş olduğu, ventrikül genişlemesinin ve beyaz madde hiperyoğunluklarının daha az görüldüğü belirlendi.
