Gazlı içecekler, paketli atıştırmalıklar, hazır kahvaltılık gevrekler ve işlenmiş etler… Günlük beslenmede giderek daha fazla yer alan aşırı işlenmiş gıdalar (UPF), bu kez prostat kanseriyle olası bağlantısı nedeniyle gündemde.
Florida Atlantic Üniversitesi (FAU) araştırmacılarının yürüttüğü yeni çalışmada, 17 binden fazla ABD'li erkek incelendi. Araştırmada, aşırı işlenmiş gıdaları daha fazla tüketen erkeklerde prostat kanseri görülme riskinin daha yüksek olduğu belirlendi.
17 binden fazla erkeğin beslenmesi incelendi
American Journal of Medicine dergisinde yayımlanan araştırmada, 2003-2023 yılları arasında ABD Ulusal Sağlık ve Beslenme Araştırması'na (NHANES) katılan 18 yaş ve üzerindeki 17 bin 24 erkeğin verileri değerlendirildi.
Araştırmacılar, katılımcıların iki farklı 24 saatlik beslenme kaydını inceleyerek günlük aldıkları kalorinin ne kadarının aşırı işlenmiş gıdalardan geldiğini hesapladı.
Gıdaların sınıflandırılmasında, işlenme düzeyine göre yiyecekleri dört gruba ayıran NOVA sistemi kullanıldı.
Katılımcılar, aşırı işlenmiş gıdalardan aldıkları kalori oranına göre dört gruba ayrıldı. En düşük tüketim grubunda, günlük kalorilerin yaklaşık yüzde 20'sinden daha azı aşırı işlenmiş gıdalardan gelirken, en yüksek grupta bu oran yüzde 44'ün üzerine çıktı.
Prostat kanseri riski yaklaşık yüzde 30 daha yüksek bulundu
Araştırmanın dikkat çeken sonucu, aşırı işlenmiş gıda tüketimi ile prostat kanseri arasındaki ilişki oldu.
En düşük tüketim grubundaki erkeklerle karşılaştırıldığında, daha fazla aşırı işlenmiş gıda tüketen üç grupta prostat kanseri riski yaklaşık yüzde 29 daha yüksek bulundu. En yüksek iki tüketim grubunda ise risk yaklaşık yüzde 30 daha fazla olarak hesaplandı.
Araştırmacılar; yaş, ırk ve etnik köken, sigara kullanımı ve yoksulluk durumu gibi faktörleri de hesaba kattığında ilişkinin devam ettiğini belirledi. Yapılan istatistiksel düzeltmeler sonrasında artan risk yüzde 24 ile yüzde 31 arasında değişti.
En yüksek tüketim grubunda ise prostat kanseri riskinde yüzde 34'lük bir artış gözlendi. Ancak araştırmacılar, bu sonucun istatistiksel olarak anlamlı olmadığını ve bu gruptaki prostat kanseri vakalarının daha az olmasının bunda rol oynayabileceğini belirtti.
Aşırı işlenmiş gıda nedir?
Aşırı işlenmiş gıdalar, genellikle evde kullanılan temel malzemelerin ötesinde çeşitli endüstriyel işlemlerden geçen ve ürünün lezzetini, dokusunu veya raf ömrünü artırmak amacıyla farklı bileşenler içerebilen ürünler olarak tanımlanıyor.
Bu gruba;
Gazlı ve şekerli içecekler,
Paketli atıştırmalıklar,
Bazı hazır kahvaltılık gevrekler,
Hazır ve paketli yemekler,
İşlenmiş et ürünleri,
Şeker ve yağ oranı yüksek paketli ürünler gibi birçok ürün girebiliyor.
Ancak her işlenmiş gıdanın aşırı işlenmiş gıda olmadığını belirtmek gerekiyor. Örneğin pastörize süt, dondurulmuş sebze veya konserve gibi işlemler görmüş gıdalar, otomatik olarak ultra işlenmiş gıda sınıfına girmiyor.
Aşırı işlenmiş gıdalar kansere neden oluyor mu?
Araştırmacılar, aşırı işlenmiş gıdaların prostat kanserine doğrudan neden olduğunu söylemiyor. Çalışma gözlemsel verilere dayanıyor. Bu nedenle elde edilen sonuç, aşırı işlenmiş gıda tüketimi ile prostat kanseri arasında bir ilişki bulunduğunu gösteriyor; tek başına neden-sonuç ilişkisini kanıtlamıyor.
Bilim insanları, aşırı işlenmiş gıdaların sağlık üzerindeki olası etkilerinde metabolik bozukluklar, kronik inflamasyon, oksidatif stres ve bağırsak mikrobiyotasındaki değişiklikler gibi mekanizmaların rol oynayabileceğini düşünüyor.
Daha önceki araştırmalarda da yüksek miktarda aşırı işlenmiş gıda tüketimi; obezite, metabolik hastalıklar, kalp-damar hastalıkları ve erken ölüm gibi çeşitli sağlık sorunlarıyla ilişkilendirilmişti.
Prostat kanseri dünyada yaygın mı?
Prostat kanseri, erkeklerde en sık görülen kanser türlerinden biri olmaya devam ediyor.
Amerikan Kanser Derneği, 2026 yılında ABD'de 333 binden fazla erkeğe prostat kanseri teşhisi konulacağını ve 36 binden fazla erkeğin hastalık nedeniyle hayatını kaybedeceğini tahmin ediyor.
Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı'nın verilerine göre ise 2022 yılında dünya genelinde yaklaşık 1,5 milyon erkeğe prostat kanseri teşhisi konuldu ve yaklaşık 400 bin erkek bu hastalık nedeniyle yaşamını yitirdi.
