Türkiye’nin üretiminde ve ihracatında dünya lideri olduğu çekirdeksiz kuru üzümde yeni sezon fiyatla birlikte tartışmalı başladı. TARİŞ Üzüm Tarım Satış Kooperatifleri Birliği, kalite ayrımı yapmadan brüt 80 TL/kg ön alım, diğer adıyla avans fiyatı üzerinden ürün kabul edeceğini duyurdu.
Birlik, 7 Eylül’de randevu sistemini açacak ve 10 Eylül’den itibaren kuru üzüm alımına başlayacak. Ancak açıklanan rakam, artan üretim maliyetleri nedeniyle kilogram başına yaklaşık 150 TL bekleyen üreticinin tepkisini çekti.
Geçen yıl 120, bu yıl brüt 80 lira
TARİŞ geçen sezon 9 numara çekirdeksiz kuru üzüm için kilogram başına 120 TL avans fiyat açıklamıştı. Bu sezon ise kalite ayrımı gözetilmeksizin brüt 80 TL üzerinden alıma başlanacak.
Açıklanan rakam nihai alım fiyatı değil. TARİŞ’in sezon sonunda mali duruma göre fiyat farkı ödeme imkânı bulunuyor. Ancak üretici açısından hasat döneminde borcunu, işçisini ve girdi giderlerini karşılayacağı ilk ödeme büyük önem taşıyor.
Üreticilerin bir başka itirazı da 80 TL’nin brüt olması. Salihli Ziraat Odası Başkanı Cem Yalvaç, yapılacak kesintilerden sonra çiftçinin eline kilogram başına 70–73 TL kalacağını ileri sürdü.
“Üretim maliyeti 90 liraya ulaştı”
Cem Yalvaç’a göre kuru üzümün kilogram maliyeti bu sezon yaklaşık 90 TL’ye yükseldi. Bu hesap doğruysa üretici, TARİŞ’e teslim ettiği her kilogram üzümde daha fiyat farkı ödenmeden 10 TL zarar edecek; kesintiler sonrasında kayıp daha da büyüyecek.
Açıklanan fiyatın üreticiden çok ihracatçıyı gözettiğini savunan Yalvaç, fiyatın bağcılığı sürdürülemez hale getirebileceği uyarısında bulundu:
“TARİŞ, 80 TL’yi de net ödemeyecek. Kesintilerle üreticinin eline geçecek para 70–73 TL olacak. Bu fiyat üretimin, üreticinin değil. İhracatçı gözetilerek verilmiş bir fiyat.”
Yalvaç, devletin kuru üzüm üreticisine kilogram başına 10–15 TL prim desteği vermesini istedi. Ancak bu miktarda bir prim verilse bile üreticinin talep ettiği 150 TL ile açıklanan avans fiyat arasındaki fark kapanmıyor.
1 kilo üzümle 1 litre mazot alınamıyor
YENİ Parti Manisa Milletvekili Bekir Başevirgen de fiyatı mazot üzerinden karşılaştırdı. Mazotun litresinin 82,50 TL’ye ulaştığını belirten Başevirgen, “TARİŞ’in açıkladığı 80 liralık üzüm fiyatıyla çiftçi 1 litre bile mazot alamıyor. Geçen yıl 120 liralık fiyatla 2,5 litre mazot alabiliyordu” dedi.
Kuru üzümde 150 TL’nin altındaki fiyatın üreticinin yarasına merhem olmayacağını savunan Başevirgen, Toprak Mahsulleri Ofisi’ni piyasaya müdahale etmeye çağırdı.
Salihli Belediye Başkanı Mazlum Nurlu da TARİŞ’ten fiyatı yeniden değerlendirmesini, TMO’dan ise alım fiyatını, alım tarihini ve kapasitesini açıklamasını istedi.
TARİŞ “İki dolar” dedi, ihracat raporunda 3,30 dolar
TARİŞ Üzüm Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Ferhat Şen, fiyat açıklanmadan birkaç gün önce yaptığı değerlendirmede dünya piyasalarındaki rekabete işaret etti. Yeni sezonda yüksek rekoltenin arzı artıracağını belirten Şen, Türkiye’nin Çin, İran ve Özbekistan gibi daha düşük fiyatla ürün satan ülkelerle rekabet ettiğini söyledi.
Şen, “Yabancının 1,8–2 dolar dediği bir ürünü 3 dolara satma şansımız yok” diyerek üreticinin beklediği fiyatın ihracatta pazar kaybına neden olabileceği mesajını verdi.
Ancak Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği’nin 1 Eylül 2025–29 Ağustos 2026 dönemini kapsayan haftalık raporu, geçen sezon Avrupa Birliği’ne yapılan çekirdeksiz kuru üzüm ihracatında kilogram başına ortalama fiyatın 3,296 dolar olduğunu gösteriyor. Avrupa Birliği ülkelerine 71 bin 880 ton kuru üzüm ihraç edilirken 236,9 milyon dolar gelir elde edildi.
Ülkelere göre ortalama ihracat fiyatı Hollanda’da 3,26, Almanya’da 3,57, Fransa’da 3,30, İspanya’da 3,42 dolara ulaştı. İsveç’e yapılan ihracatta ortalama fiyat 4,62, Danimarka’da ise 4,73 dolar olarak kayıtlara geçti.
Türkiye’nin 2025–2026 sezonundaki toplam 139 bin 400 tonluk kuru üzüm ihracatından elde ettiği 455 milyon dolar da kilogram başına ortalama 3,26 dolarlık ihracat değerine karşılık geliyor.
Gözler TMO’nun açıklamasında
Kuru üzümde yaşanan tartışma, üreticinin maliyeti ile ihracat pazarının kabul ettiği fiyat arasındaki makasın açıldığını gösteriyor. İhracatçı daha düşük fiyatla dünya pazarını korumak isterken çiftçi, maliyetinin altında üretim yapamayacağını söylüyor.
Geçen yıl piyasa fiyatlarının üretici aleyhine gerilemesi üzerine TMO, 9 numara kuru üzüm için 120 TL alım fiyatı açıklamıştı. TMO’nun 2026 sezonu için henüz bir alım fiyatı ve takvimi duyurmaması nedeniyle üreticinin gözü Ankara’dan gelecek karara çevrildi.
