Türkiye'de tarımsal üretim planlamasında yeni bir aşamaya geçiliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü koordinasyonunda toplanan Tarımsal Üretimin Planlanması Kurulu, 2027-2029 döneminde uygulanacak bitkisel üretim planlamasına ilişkin dikkat çekici kararlar aldı.
ÜRetim izni dönemi
Bakanlığın açıklamasına göre yalnızca havza ürün deseni listesinde bulunan ve münavebe kurallarına uygun ürünlere üretim izni verilmesi kararlaştırıldı.
Düzenlemenin 2027 üretim yılından itibaren uygulanması için karar Bakanlık makamının onayına sunulacak.
Destek alamamaktan üretim iznine
Havza bazlı ürün planlaması aslında yeni değil. Türkiye'de yıllardır ilçelere göre hangi ürünlerin destekleneceğini gösteren bir havza ürün deseni uygulanıyor.
Bugüne kadar çiftçi havza listesinde bulunmayan bir ürünü ektiğinde ağırlıklı olarak destekleme açısından dezavantajla karşılaşıyordu.
Yeni kararın farkı ise Bakanlığın kullandığı “üretim izni verilecek” ifadesinde. Karar aynen uygulanırsa havza listesi artık sadece çiftçinin hangi üründen destek alacağını değil, planlamaya tabi ürünlerde hangi ürünü üretmesine izin verileceğini de belirleyebilecek.
tarım bakanlığı üretim izin belgesi nedir?
Üretim planlamasının yasal zemini aslında 2023 yılında oluşturuldu. Tarım Kanunu’nda yapılan değişiklikle Bakanlığın belirlediği ürün veya ürün gruplarında üretime başlamadan önce izin alınmasının önü açıldı; ardından Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik yayımlandı.
Bakanlığın duyurularında da, üretim planına uymayan çiftçilerin destekten mahrum kalacağı bazı yaptırımlara uğrayacağı belirtilmişti.
Tarımsal Üretimin Planlanması Kurulu'nun son toplantısında ise tarımsal üretimin artık izin koşuluyla yapılmasında daha kararlı davranılacağının sinyali verildi. Tarım yazarı Ali Ekber Yıldırım da bugünkü yazısında, havza ürün deseni listesinde yer alan ve münavebe kurallarına uygun olan ürünlerin üretimine izin verileceğini, diğer ürünlere izin verilmeyeceğini kaydetti.
Havza ürün deseni listesi belirleyici olacak
Mevcut ürün deseni 2027'de aynen korunursa; Konya'da soya ve çeltik, Konya'nın bazı ilçelerinde mısır ve patates, İç Anadolu'nun büyük bölümünde pamuk, Çukurova'nın bazı ilçelerinde kuru soğan ve patates üretimi izin engeline takılabilecek.
Çukurova'da kuru soğan listede yok
Düzenlemenin anlama gelebileceğini bakanlığın mevcut havza ürün deseni üzerinden görmek mümkün.
Mesela, Konya'da soya ve çeltik, bazı ilçelerde mısır; Çukurova'nın bazı ilçelerinde ise soğan ve patates mevcut havza deseninin dışında. Yeni karar, şu an geçerli olan ürün deseni planına göre uygulanırsa, listede olmayan planlama ürünlerine üretim izni verilmeyecek.
Mevcut resmi listede Adana-Çukurova için arpa, yağlık ayçiçeği, buğday, dane mısır, kütlü pamuk, patates, soya, yem bitkileri ve zeytin-zeytinyağı bulunuyor. Kuru soğan ise Çukurova ilçesinin listesinde yer almıyor.
Buna karşılık Adana'nın Ceyhan, Karataş, Sarıçam, Seyhan ve Yüreğir gibi bazı ilçelerinde kuru soğan mevcut havza deseninde bulunuyor. Dolayısıyla uygulama il bazında değil, ilçe bazında işleyecek.
2027 için Çukurova'nın ürün listesi değiştirilmezse ve kuru soğan planlama kapsamındaki mevcut statüsünü korursa, ilçedeki çiftçinin soğan üretimi için izin alamaması gündeme gelebilecek.
Konya'da pamuk listede görünmüyor
Daha çarpıcı örneklerden biri Konya. Bakanlığın mevcut Konya havza ürün deseninde buğday, arpa, ayçiçeği, dane mısır, patates, kuru fasulye, nohut, mercimek ve kanola gibi çok sayıda ürün ilçelere göre listeleniyor.
Ancak pamuk Konya'nın mevcut havza listesinde yer almıyor. Bu nedenle 2027 ürün deseni aynı şekilde devam ederse Konya'da planlama kapsamındaki pamuk üretimine izin verilmemesi söz konusu olabilecek.
Hangi ürün nerede ekilecek?
Yeni sistemin temelinde “Türkiye'de herhangi bir ürün her yerde üretilebilir” anlayışının yerine, hangi ürünün hangi havzada ve ne kadar üretileceğinin planlanması bulunuyor.
Kurul toplantısında yalnızca ürün desenleri değil, planlamaya tabi ürün ve ürün grupları için yıllık asgari ve azami üretim miktarları da belirlendi.
Bu da ilerleyen dönemde sadece “Bu ürün bu ilçede ekilebilir mi?” sorusunun değil, “Ne kadar ekilebilir?” sorusunun da önem kazanacağını gösteriyor.
Mısırda su şartı şimdiden uygulanıyor
Üretim planlamasının temel gerekçelerinden biri su. Bakanlık özellikle su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı ve iklim değişikliğine uyumlu bir üretim modeli oluşturmayı hedeflediğini belirtiyor.
Bunun bazı örnekleri şimdiden mevcut. Konya'da su kısıtı bulunan çok sayıda ilçenin yanında yıldız işareti bulunuyor ve bu bölgelerde dane mısır üretiminde damla sulama şartı uygulanıyor.
Yeni dönemde su tüketimi yüksek ürünlerin hangi bölgelerde yetiştirilebileceği üretim planlamasının en tartışmalı başlıklarından biri haline gelebilir.
2027 listesi belirleyici olacak
Çukurova'da soğan veya Konya'da pamuk örnekleri bugünkü havza listesi üzerinden yapılmış bir projeksiyon. Kararın uygulanması halinde, hangi bölgelerde hangi ürünlerin üretimine izin verileceği bakanlığın 2027-2029 için kesinleştireceği havza ürün deseni lisesiyle belirlenecek.
